Phần 2 điểm qua sáu thuyết tâm lý giải thích vì sao vô thức chi phối suy nghĩ và quan hệ.
Freud chia tâm trí thành ba phần. Cái nó (it) chạy theo nguyên tắc thỏa mãn, rất bản năng, đòi cho bằng được bất kể hậu quả. Cái siêu tôi (super ego) theo nguyên tắc đạo đức, nghiêm khắc và giỏi phán xét đúng sai. Cái tôi (ego) nằm giữa, theo nguyên tắc thực tế, làm người hòa giải hai bên.
Để giải quyết xung đột, tâm trí tạo ra cơ chế phòng vệ: chuyển dịch (giận cá chém thớt, bị sếp mắng về quát con), phóng chiếu (suy bụng ta ra bụng người), hợp lý hóa (con cáo và chùm nho, trượt phỏng vấn thì bảo công ty không hợp), phủ nhận né tránh khi gặp cú sốc quá lớn, và dồn nén cảm xúc đến lúc bùng nổ.
Thăng hoa là lái cảm xúc tiêu cực sang hướng có ích: đang ức chế thì đi chạy, tập boxing thay vì gây sự; thất tình thì viết nhạc, vẽ tranh, làm thơ. Freud cho rằng phần lớn nghệ thuật và cả nền văn minh loài người đều xuất phát từ cơ chế thăng hoa này.
Freud coi giấc mơ là con đường vĩ đại nhất vào vô thức. Ban ngày ý thức canh gác như lính gác cửa, ban đêm nó lơ là nên ham muốn bị nhốt lẻn ra, cải trang thành hình ảnh khác. Vì vậy giấc mơ gần như luôn là ẩn dụ, ví dụ mơ thấy vua và hoàng hậu là hình ảnh cha mẹ.
Nhiều ý của Freud bị cho là suy diễn thái quá, chưa có bằng chứng khoa học, và ông quy gần như mọi thứ về tình dục. Tuy vậy, ý tưởng cốt lõi rằng phần lớn não bộ vận hành ngầm bên dưới ý thức vẫn còn nguyên giá trị và là nền tảng cho thuyết gắn bó cùng nhiều thuyết khác.
Nhóm của Woodwin cho 48 sinh viên y khoa học thuộc danh sách, nửa tỉnh táo, nửa say rượu, rồi kiểm tra sau 24 tiếng. Người học lúc say mà nhớ lại lúc tỉnh thì gần như không nhớ gì, nhưng say lại thì trí nhớ khá lên rõ. Trạng thái say trở thành mốc để gọi ký ức ra.
Thời gian không làm mờ ký ức mà là thông tin khác chen vào, theo hai chiều: cái cũ cản cái mới và cái mới cản cái cũ. Xem video, lướt Facebook, TikTok ngay sau khi học làm giảm ghi nhớ. Nên nghỉ thực sự: uống nước, ngắm trời mây hoặc ngủ một chút.
Não luôn so sánh phần thưởng với chi phí của mối quan hệ và cả các lựa chọn thay thế. Có cặp biết hôn nhân không cứu vãn được nhưng cái giá ra đi quá lớn: con ở với ai, tiền phụ cấp, hai bên gia đình, tuổi này có bắt đầu lại được không. Thuyết gọi đây là quan hệ duy trì vì ràng buộc.
Theo thuyết thâm nhập xã hội, mỗi người như củ hành nhiều lớp, làm thân là cùng bóc từng lớp. Có bề rộng, số chủ đề nói với nhau, và chiều sâu, mức độ riêng tư. Đồng nghiệp nói đủ chuyện nhưng chỉ theo bề rộng, còn có người gặp ít mà tâm sự sâu nên rất thân.
Edward Jones và Victor Harris cho sinh viên đọc bài luận khen hoặc chê Castro rồi đoán quan điểm thật của tác giả. Dù được báo rõ tác giả bị ép viết theo đề bài, sinh viên vẫn cho rằng người viết bài khen thật sự thích Castro. Con người có xu hướng quy hành vi về bản chất, bỏ qua hoàn cảnh.
“Thì mới là thứ quyết định phần lớn những gì mà chúng ta nghĩ và làm”
“chính là con đường vĩ đại nhất để đi vào vô thức”
“Tức là phải quay ngược về quá khứ”
“Tiêu thụ ít nội dung hơn thì sẽ ghi nhớ được nhiều thứ quan trọng hơn.”
“bóc được tới đâu thì thân tới đấy.”
“Nếu mà mình sai thì tại hoàn cảnh”
“7 thuyết tâm lý xã hội hữu ích trong 20 phút.” https://www.youtube.com/watch?v=ONCPCd03qVM. Transcript summary by WhipScribe, https://whipscribe.com/transcript-pages/7-thuyet-tam-ly-xa-hoi-huu-ich-trong-20-phut.html.