ఉపనిషత్సారమైన భగవద్గీత ధర్మమార్గాలన్నిటినీ సమన్వయించి, మోహనాశనం ద్వారా మోక్షాన్ని ఇచ్చే ప్రధాన గ్రంథం.
గీత యొక్క ప్రయోజనం మోహనాశనం. చివరలో కృష్ణుడు "కచ్చిదజ్ఞాన సమ్మోహః ప్రనష్టస్తే ధనంజయ" అని అడిగితే, అర్జునుడు "నష్టో మోహః స్మృతిర్లబ్ధా త్వత్ప్రసాదాన్మయాచ్యుత, స్థితోస్మి గతసందేహః కరిష్యే వచనం తవ" అని సమాధానం చెప్పాడు. మోహం క్షయించడమే మోక్షం; ఇందులో సందేహం లేదు.
నిఘంటువు ప్రకారం గీత అంటే గానం చేయబడినది, పాడబడినది. కానీ ఇక్కడ ఉపదేశింపబడినది అనే అర్థం తీసుకోవాలి. దేని యందు బ్రహ్మవిద్య ప్రతిపాదింపబడుతుందో దానిని గీత అంటారు. వేదంలో కర్మలు, ధర్మాలు చెప్పే భాగం కాకుండా కేవలం బ్రహ్మము గురించి చెప్పే జ్ఞానకాండము, అంటే ఉపనిషత్తుల సారమే గీత.
మహాభారతంలో భీష్మ పర్వంలో ఇరవై అయిదవ అధ్యాయం నుంచి మొదలై నలభై రెండవ అధ్యాయం వరకు ఉన్న పద్దెనిమిది అధ్యాయాలే భగవద్గీత. ఉద్ధవ గీత, భ్రమర గీత, గోపికా గీత, వేణు గీత, యుగళ గీత వంటి అనేక గీతలు ఉన్నా, హిందూ ధర్మం అనగానే స్ఫురించే గ్రంథం భగవద్గీతే.
మొదటిది ధర్మం యొక్క అనేక మార్గాలను సమన్వయించడం; రెండవది సంకల్పము, అంటుకోవడము లేకుండా కర్మను ఆచరించడం. ఈ రెండింటినే గీత ప్రధాన సందేశంగా చూపిస్తుంది. వేదం నుంచి జనించిన కర్మలు, ఉపాసనలు, జ్ఞానము — వీటన్నిటినీ ఒకచోట సమన్వయించిన గ్రంథం భగవద్గీతను మించినది లేదు.
శంకరుల భాష్యం వల్లనే భగవద్గీతకు ప్రాచుర్యం వచ్చింది. ఆదిశంకర భగవత్పాదులవారు దీనిపై గొప్ప వ్యాఖ్యానం రచించిన తరువాతే దాని విలువ లోకానికి తెలిసింది; అంతవరకు గీత సామాన్య ప్రజలకు అంతగా తెలియదు. ఆ తరువాత అనేకమంది తమ తమ అభిరుచుల ప్రకారం, వేదసమ్మతమైన మార్గంలో వ్యాఖ్యానాలు రచించారు.
"సర్వోపనిషదో గావో దోగ్ధా గోపాలనందనః, పార్థో వత్సః సుధీర్భోక్తా దుగ్ధం గీతామృతం మహత్" — ఉపనిషత్తులే గోవులు, పాలు పితికినవాడు గోపాలనందనుడైన కృష్ణుడు, దూడ అర్జునుడు, ఆ పాలు త్రాగే భోక్త సుధీ; ఆ పాలే గీతామృతం. అంటే ఉపనిషత్తుల సారమే భగవద్గీత అని అర్థం.
"గీతాశాస్త్రమిదం పుణ్యం యః పఠేత్ ప్రయతః పుమాన్" — ఏకాగ్రచిత్తంతో ప్రయత్నపూర్వకంగా ఎవడు దీనిని పఠనం చేస్తాడో వాడు విష్ణుపదాన్ని పొందుతాడు. గీతాశాస్త్ర పఠనము, జ్ఞానము భయ శోకాలను పోగొట్టి విష్ణుపదాన్ని కలిగిస్తాయి — ఇదే ఇక్కడ చెప్పబడిన ఫలశ్రుతి.
రాష్ట్రాన్ని పట్టుకుని వేలాడేవాడు ధృతరాష్ట్రుడు. "నేను, నావి, నా రాజ్యం, అన్నిటిమీదా నాకే అధికారం" అనే భావంతో ఎవడు ఉంటాడో వాడు ధృతరాష్ట్రుడు; అంటే దేహాభిమానం బాగా కలిగినవాడు. అతడే మహాభారతంలో ప్రతినాయకుడు, అధర్మమనే మహావృక్షానికి మూలం.
అర్జున అంటే తెల్లనివాడు; సత్వగుణానికి తెలుపు రంగే అర్థం. కనుక సత్వగుణం కలిగినవాడే అర్జునుడు. నిర్మలమైన హృదయంతో శాస్త్రధర్మాన్ని ఆచరిస్తాడు కనుక అతడు ఉత్తమ శ్రోత, ఉత్తమ శిష్యుడు అయ్యాడు. రాష్ట్రాన్ని పట్టుకు వేలాడే ధృతరాష్ట్రుడు మాత్రం ఉత్తముడు కాడు.
"అగ్నిదో గరదశ్చైవ శస్త్రపాణిర్ధనాపహః, క్షేత్రదారాపహర్తా చ షడేతే ఆతతాయినః" — నిప్పు పెట్టేవాడు, విషం పెట్టేవాడు, శస్త్రం చేతబట్టి వచ్చేవాడు, ధనం అపహరించేవాడు, భూమిని అపహరించేవాడు, భార్యను అపహరించేవాడు — ఈ ఆరు రకాల వారిని ఆతతాయులు అని ధర్మశాస్త్రం చెబుతోంది.
“ఆ పరమాత్మను మాత్రమే చెప్పి గితా అనాలి”
“అరెండిట్టి పోగట్టదే బగవత్ గితా”
“ఇరేండిడుతో ను వేంటో తొరిస్కు ముక్తిను పొందు అని గేతా సారామ్షం”
“ధర్మయోక్క అనేకమార్గాలు సమన్మేంచినం ఒకటి”
“ఉప్పదేశానకు ఉపోధ్గాతం విషాది యోగం”
“అంటే విషాదంనుంచో బైటపడే ప్రయత్తముందే అది చాలా విషిషం”
“సంపూర్ణ భగవద్గీత - Day 1.” https://www.youtube.com/watch?v=-nZYq_q2EL8. Transcript summary by WhipScribe, https://whipscribe.com/transcript-pages/day-1.html.