गणेश चतुर्थीनिमित्त पार्थिव गणपतीची संपूर्ण शोडशोपचार पूजा मंत्रांसह टप्प्याटप्प्याने घरच्या घरी करून घेणारे मार्गदर्शन.
डाव्या हातात पळी घ्यावी आणि उजव्या हातावर पाणी घ्यावे. 'ओम केशवाय नमः', 'ओम नारायणाय नमः', 'ओम माधवाय नमः' म्हणत तीन वेळा पाणी प्यावे आणि 'ओम गोविंदाय नमः' म्हणत एकदा ताम्हनात सोडावे. त्यानंतर हात जोडून विष्णूच्या चोवीस नावांनी नमस्कार करावा आणि प्राणायाम करावा.
हातात एक फूल घेऊन त्याला गंध आणि अक्षता लावाव्यात. मनात कुलदेवतेचे स्मरण करून ते फूल पहिल्या विड्यावर ठेवावे. आपल्या मूळ गावाच्या ग्रामदेवतेचे स्मरण करून दुसऱ्या विड्यावर फूल वाहावे. आपण जिथे राहतो त्या स्थानदेवतेचे स्मरण करून तिसऱ्या विड्यावर फूल वाहावे.
समोरच्या कलशावर उजवा हात ठेवून मंत्र म्हणावा. तुळशीच्या पानाला गंध लावून ते कलशाला बाहेरून चिकटवावे. नंतर एका फुलाला गंध लावावे, हळद-कुंकू टेकवावे आणि ते फूल कलशाला बाहेरच्या बाजूने वाहावे. 'कलशे वरुणाय नमः' म्हणत गंध, तुळशीपत्र आणि पुष्प समर्पित करून नमस्कार करावा.
शंख घेऊन धुवावा, पुसावा आणि जागेवर ठेवावा. 'ओम' म्हणून शंखात पाणी घालावे. एका फुलाला गंध टेकवून ते शंखाला वाहावे. त्यानंतर घंटा घेऊन धुवावी, पुसावी, गंध लावून जागेवर ठेवावी. घंटेला हळद-कुंकू आणि एक फूल वाहून नमस्कार करावा. मग दिव्याला फूल वाहून नमस्कार करावा.
'ओम गणपतये नमः' म्हणत प्रत्येक वेळी शरीराच्या वेगळ्या भागाला हात लावायचा. आधी हृदयाला, नंतर मस्तकाला, मग शेंडीच्या जागी स्पर्श करायचा. त्यानंतर कवचाय म्हणत आणि डोळ्यांच्या जागी हात लावायचा. शेवटी 'अस्त्राय फट्' म्हणून दिग्बंध करायचा. त्यानंतर हातात अक्षता घेऊन गणपतीचे ध्यान करायचे.
हातात अक्षता घेऊन मनात गणपतीचे स्मरण करावे आणि अक्षता गणपतीला वाहाव्यात. नंतर प्राणप्रतिष्ठेच्या मंत्रांच्या वेळी गणपतीच्या हृदयाला मधल्या बोटाने स्पर्श करून ठेवावा. 'अस्यै प्राणाः प्रतिष्ठन्तु' असे मंत्र म्हणावेत. त्यानंतर पंधरा वेळा 'ओम' म्हणावे, असे पुरोहित सांगतात.
प्राणप्रतिष्ठेनंतर एक दुर्वा घ्यावी, ती तुपात टेकवावी आणि गणपतीच्या डोळ्यांना तूप लावावे. हे देवाचे नेत्रोन्मीलन आहे; 'तच्चक्षुर्देवहितं' हा मंत्र म्हटला जातो. त्यानंतर ती दुर्वा ताम्हनात टाकून द्यावी आणि हातात अक्षता घेऊन सिद्धिविनायकाचे ध्यान करून अक्षता वाहाव्यात.
आधी पंचामृत घेऊन दुर्वेने देवाला प्रोक्षण करावे. नंतर दुर्वेने क्रमाने दही, तूप, मध आणि साखर प्रोक्षण करावे. प्रत्येक स्नानानंतर शुद्ध पाण्याचे प्रोक्षण करावे. शेवटी पळीभर गंधमिश्रित पाणी करून ते दुर्वेने देवाला प्रोक्षण करावे आणि पुन्हा साधे पाणी शिंपडावे.
अंगपूजेत गणपतीच्या पायांपासून मस्तकापर्यंत प्रत्येक अंगाची नावे घेत अक्षता वाहायच्या असतात, उदा. 'ओम गणेश्वराय नमः पादौ पूजयामि'. त्यानंतर पत्री वाहायची आहे. तुमच्या गावात जी पत्री उपलब्ध असेल ती देवाला वाहावी; अन्यथा देवाला दुर्वा वाहाव्यात, असे पुरोहित सांगतात.
मोदकांवर दुर्वा ठेवावी. हातात पाणी घेऊन नैवेद्याच्या वाटीभोवती पाणी फिरवावे आणि देवाला नैवेद्य दाखवावा. 'ओम प्राणाय स्वाहा', 'ओम अपानाय स्वाहा' असे पाच प्राणांचे मंत्र म्हणावेत. हातावरून एकदा ताम्हनात पाणी सोडावे, पुन्हा पाणी फिरवून नैवेद्य दाखवावा आणि शेवटी चार वेळा पाणी सोडावे.
“गणपतीची संपूर्ण पूजा प्राणप्रतिष्ठापना | Ganesh Chaturthi Full Puja | Full Ganesh Pranpratishtha.” https://www.youtube.com/watch?v=_Auneu5Szmo. Transcript summary by WhipScribe, https://whipscribe.com/transcript-pages/ganesh-chaturthi-full-puja-full-ganesh-pranpratishtha.html.