Recording intelligenceAI-generated brief · check the source for context

Nitq inkişafı

11:49 recording · AZ · 1 speaker

Watch the original

Executive Summary AI
  • Müəllim dərsə nitqin inkişafının bir neçə vəzifəsini sadalamaqla başlayır və vurğulayır ki, nitqin forma və məzmununun vəhdəti əsas götürülməlidir.
  • Birinci vəzifə lüğət ehtiyatının zənginləşdirilməsidir: uşaqda səsləndirməyə və təqlid etməyə maraq 3 yaşdan başlayır, lüğət isə bağçada, ətrafdakı adamlarla ünsiyyət hesabına zənginləşir.
  • İkinci vəzifə nitqin səs mədəniyyətinin tərbiyə edilməsidir — uşaq dilin səs quruluşunu mənimsəyir, məktəbə hazırlıq qruplarında savad təliminə hazırlıq isə şifahi nitqə yeni münasibət formalaşdırır.
  • Üçüncü vəzifə nitqin qrammatik quruluşunun formalaşmasıdır; müəllim bunu bir neçə ağaca "ağac" yox, "ağaclar" deyə bilmək, yəni cəm şəkilçilərindən düzgün istifadə nümunəsi ilə izah edir.
  • Qalan vəzifələr dialoji nitq, onun əsasında yaranan və rabitəli nitqin ən yüksək forması sayılan monoloji nitq, bədii ədəbiyyatla tanışlıq və savad təliminə hazırlıqdır; ümumilikdə 7 vəzifə var və bağçada uşaqlara 5-8 dəqiqə ardıcıl dinləmək üçün şərait yaradılır.

Brief overview

Uşaq bağçasında nitqin inkişafı yeddi vəzifə üzərində qurulur: lüğət ehtiyatından savad təliminə hazırlığa qədər.

  1. Lüğət ehtiyatı ünsiyyətlə zənginləşirUşaqla heç kim danışmasa, onun nitqi də, lüğət ehtiyatı da inkişaf etməyəcək — ünsiyyətə imkan verilməlidir.
  2. Monoloji nitq dialoji nitqin əsasında yaranırRabitəli nitqin ən yüksək forması monoloji nitqdir, dialoji nitq isə onun əsasını qoyur; müəllim bunu testə düşə biləcək cüt kimi qeyd edir.
  3. Yeddi vəzifə, sonuncusu savad təliminə hazırlıqBirinci sinfə qəbul edilən uşaqların böyük əksəriyyəti savad təliminə hazır olmur, ona görə bağçada 5-8 dəqiqə ardıcıl dinləmə şəraiti yaradılır.

Questions this recording answers

10 questions, each answered where it is said
Nitqin inkişafı üzrə neçə vəzifə var və onlar hansılardır?

Cəmi yeddi vəzifə var: lüğət ehtiyatının zənginləşdirilməsi, nitqin səs mədəniyyətinin tərbiyə edilməsi, nitqin qrammatik quruluşunun formalaşması, danışıq (dialoji) nitqinin formalaşdırılması, nəql etmənin (monoloji nitqin) formalaşdırılması, bədii ədəbiyyatla tanışlıq və uşaqların savad təliminə hazırlanması. Müəllim bunların adlarını yadda saxlamağı tövsiyə edir.

Uşağın lüğət ehtiyatının zənginləşməsi nədən asılıdır?

Lüğət ehtiyatının inkişafı uşağın ətrafındakı insanlarla ünsiyyətindən və təqlid etməsindən asılıdır. Nümunə olaraq deyilir ki, heç kimin danışmadığı otaqdakı üç yaşlı uşağın nitqi və lüğəti inkişaf etməz. Ona görə də uşaqla ünsiyyət qurmaq lazımdır; bunun üçün ən çox şərait bağçada yaradılır.

Uşaqlarda səsləndirməyə və təqlid etməyə maraq neçə yaşdan başlayır?

Müəllim xatırladır ki, savad təlimində də keçildiyi kimi, uşaqlarda səsləndirməyə və təqlid etməyə maraq üç yaşdan oyanır. Uşaq bağçası isə uşaqların lüğət ehtiyatının sürətlə zənginləşməsi üçün əlverişli şərait yaradır, uşağın söz seçimi ətraf aləmdən və ünsiyyətdə olduğu adamların nitqindən asılıdır.

Monoloji nitq nəyin əsasında yaranır və niyə vacibdir?

Monoloji nitq dialoji nitqin əsasında yaranır. Onu monoloji adlandırırlar, çünki burada nəql etmə var. Monoloji nitq rabitəli nitqin ən yüksək forması sayılır. Müəllim vurğulayır ki, testdə monoloji nitqin nəyin əsasında yarandığı soruşularsa, cavab dialoji nitq olmalıdır.

Dialoji nitq nə deməkdir?

Dialoji, yəni danışıq nitqi dördüncü vəzifədir. O, eşitmək və başa düşmək, danışığı davam etdirmək, suallara cavab vermək və müsahibə sual vermək kimi bacarıqları nəzərdə tutur. Müəllim deyir ki, cümlədə bu bacarıqlar sadalanırsa, söhbət dialoji nitqin formalaşdırılmasından gedir.

Düzgün tələffüz və savad təlimi hansı mərhələdə daha çox inkişaf edir?

Uşaq bağçasının məktəbə hazırlıq qruplarında savad təliminə hazırlıq uşaqlarda şifahi nitqə yeni münasibət formalaşdırır. Uşaqlar cümlə, söz, heca və səslərlə praktiki tanış olur, onlardan istifadə edir. Buna görə düzgün tələffüz məhz məktəbə hazırlıq qrupunda daha çox özünü göstərir; bu testdə düşə bilər.

Nitqin qrammatik quruluşunun formalaşması nə deməkdir?

Lüğət dilin tikinti materialıdırsa, qrammatika sözlərin dəyişməsi və cümlədə birləşməsi normalarını müəyyənləşdirir. Tərbiyəçi uşaqları tədricən yeni qrammatik formalarla tanış edir. Məsələn, bir neçə ağaca uşaq sadəcə 'ağac' deyirsə, bu düzgün nitq deyil; cəm şəkilçisi ilə 'ağaclar' deməlidir.

Tərbiyəçinin uşağın lüğətinin inkişafında rolu nədir?

Tərbiyəçilərin sistemli işi və uşaqlarla məqsədyönlü ünsiyyətdə olması onların lüğətinə güclü təsir edir. Əsas iş tərbiyəçi müəllimlərin üzərinə düşür, evdə isə valideynlər də rol oynayır. Uşaqla ünsiyyətə girilməsə, əlaqə saxlanmasa, onda ünsiyyət inkişaf etməyəcək və lüğət ehtiyatı zənginləşməyəcək.

Bədii ədəbiyyatla tanışlıq vəzifəsi nələri əhatə edir?

Altıncı vəzifə olan bədii ədəbiyyatla tanışlıqda uşaq bağçasında uşaqların bədii əsərləri dinləməsi, onun ideya məzmununu başa düşməsi, qəhrəmanlar haqqında mühakimə yürütməsi və izah etməsi əsas rol oynayır. Müəllimə görə, əsərləri dinləmək və qəhrəmanları mühakimə etmək söhbəti bu vəzifəyə aiddir.

Uşaqları savad təliminə hazırlamaq üçün bağçada nə edilir?

Birinci sinfə qəbul edilən uşaqlar üzərində müşahidələr göstərir ki, onların böyük əksəriyyəti savad təliminə hazır olmur. Ona görə bağçada uşaqlara 5-8 dəqiqə ardıcıl dinləmək, eşitmək, lazım gəldikdə yoldaşının nitqinə düzəliş vermək və əlavələr etmək üçün şərait yaradılır. 5-8 dəqiqə rəqəmi testdə düşə bilər.

Key Quote

“Dilin başlıca vahidi sayılan söz üzrə iş düzgün təşkil olunmalıdır.”

— Müəllim, Nitq inkişafı, at 0:36▶ watch at 0:36
Key Quote

“Burada deyir ki, əgər uşaqda lüqət ehtiyatını inkişaf etdirmək istəyirsinizsə, ünsiyyətinə imkan verin, onunla ünsiyyət qurun.”

— Müəllim, Nitq inkişafı, at 1:49▶ watch at 1:49
Key Quote

“Birinci vəzifə lügət ehtiyatının gənginləşdirilməsidir.”

— Müəllim, Nitq inkişafı, at 3:03▶ watch at 3:03
Key Quote

“Nitkin səslərini düzgün tələfiz etməyi öyrənməlidir.”

— Müəllim, Nitq inkişafı, at 3:19▶ watch at 3:19
Key Quote

“Diyaloji nitki eşitmək və başa düşmək, danışığı davam etdirmək, suallara cavab vermək və müsahibinə sual vermək kimi nəzərdə tutulur.”

— Müəllim, Nitq inkişafı, at 7:06▶ watch at 7:06
Key Quote

“və rabitəlin itkinin ən yüksək forması monolojin itk sayılır.”

— Müəllim, Nitq inkişafı, at 8:59▶ watch at 8:59

Cite this

“Nitq inkişafı.” https://www.youtube.com/watch?v=EjMix7gAyBY. Transcript summary by WhipScribe, https://whipscribe.com/transcript-pages/nitq-inkisaf.html.

Report this page
What is wrong with this page?