Brief overview
Хабуул хан Хамаг Монголыг нэгтгэж, Алтан улстай тулалдан ялж, Их Монгол улсын үндсийг тавьсан.
Хабуул хан Хамаг Монголыг нэгтгэсэн1130 оны орчим их эсэг дээдсийн хуралдайгаар хаан ширээнд суусан гэж үздэг.
Таван жилийн дайнд Алтан улс ялагдсанЦөөн цэргээр цохих ба ядраасан дайсныг дайрах тактик монголчуудад ялалт авчирсан.
Найрамдлын гэрээ нь хүчийг нь хүлээн зөвшөөрсөнАлтан улс жил бүр 25 түмэн мал, 30 түмэн торго өгөхөөр тохирсон.
Executive Summary
AI
- Нэвтрүүлэг Хамаг Монгол ба Хабуул хааны сэдвийг авч, 11-12 дугаар зууны Монгол нутагт Хамаг Монгол, Хэрэйд, Найман, Татар, Мэргэдийн холбоод зэрэг олон хүчирхэг холбоо оршиж байсныг тайлбарлав.
- Судлаач Рене Груусий монголчууд анхны жинхэнэ улсаа 1070-аад онд Хайду хааны үед байгуулсан гэж үздэг бол өөр нэг үзлээр Хамаг Монгол улс 1130 онд, түүнээс жараад жилийн дараа байгуулагдсан гэдэг.
- Хабуул хан Алтан улсын хааны ордонд айлчлахдаа согтож, хааны сахлаас нь зулгаасан бөгөөд түшмэд түүнийг цээрлүүлэхийг санал болгоход зугтан нутаг руугаа буцаж, улмаар элчүүдийг нь хөнөөсөн нь дайны шалтгаан болов.
- Алтан улс монголчуудын эсрэг их цэрэг илгээж, Хайлан даваан дахь тулалдаанаар эхэлсэн дайн бүтэн таван жил үргэлжилж, Хабуул хан цөөн цэргээр цохилт өгөх аргаар ялалт байгуулав.
- Эцэст нь Алтан улс найрамдлын гэрээ байгуулж, жил бүр 25 түмэн мал, 30 түмэн торго өгөх, хил тогтоох нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсөн нь Хамаг Монголын хүчийг харуулсан гэж илтгэгч дүгнэв.